به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ پرخاشگری فیزیکی در کودکان خردسال، به‌ویژه کتک‌زدن والدین، یکی از مشکلات شایع رفتاری است که بسیاری از خانواده‌ها را نگران می‌کند. از نظر بیشتر والدین، این رفتار پرخاشگرانه نشانه‌ای از شکست در تربیت محسوب می‌شود، در حالی که کارشناسان معتقدند این رفتار در دوران نوپایی تا حد زیادی طبیعی است و نباید آن را به عنوان یک شکست تلقی کرد. آنچه اهمیت دارد، واکنش صحیح والدین و ارائه آموزش‌های مناسب برای کنترل خشم و ابراز احساسات به کودک است. در این گزارش، به دلایل اصلی این رفتار، از جمله ناامیدی، ناتوانی در برقراری ارتباط، استرس، نیاز به توجه و تلاش برای کنترل محیط پرداخته شده و ۱۵ راهکار عملی برای مدیریت مؤثر این چالش تربیتی ارائه می‌شود.

آیا دست‌بزن داشتن کودک طبیعی است؟

والدین باید بدانند که پرخاشگری فیزیکی در میان کودکان نوپا طبیعی است. از آن جا که کودک خردسال است، بنابراین قادر به کنترل خود نیست. او وقتی عصبانی می‌شود، حتی اگر بداند که کار اشتباهی انجام می‌دهد، بازهم به زدن ادامه خواهد داد.

کودکان خردسال اگر مضطرب باشند، دست‌بزن پیدا می‌کنند و شروع به لگدزدن یا گاز گرفتن می‌کنند. از آن جا که آن‌ها هنوز در حال رشد مهارت‌های اجتماعی خود هستند، توانایی کنترل خشم خود را ندارند و بنابراین وقتی احساس ناامیدی می‌کنند، به خشونت متوسل می‌شوند.

چرا کودکان والدین خود را می‌زنند؟ (۵ دلیل اصلی)

۱. ناامیدی و عصبانیت

کودکان مهارت کنترل خشم ندارند، بنابراین هنگامی که والدین مانع آن‌ها برای انجام کاری می‌شوند، معمولاً از دستان خود برای زدن والدین استفاده می‌کنند. دلیل این که بسیاری از کودکان به سرعت عصبانی و ناامید می‌شوند، عدم کنترل کامل محیط پیرامون است.

۲. ناتوانی در برقراری ارتباط

بیشتر کودکان به این دلیل که هیچ وسیله دیگری برای نشان دادن ناامیدی خود ندارند، به زدن والدین‌شان متوسل می‌شوند. در حالی که کودکان بزرگتر می‌توانند با ابراز ناامیدی، عصبانیت خود را آرام کنند، اما کودکان نوپا نمی‌توانند زیرا مهارت کلامی ندارند و در نتیجه از روش‌های دیگری برای ابراز ناراحتی خود استفاده می‌کنند، از جمله این که والدین‌شان را می‌زنند یا شدیداً گریه می‌کنند.

۳. استرس

کودکان خردسال نمی‌توانند خشم خود را کنترل کنند. با بزرگ شدن‌شان معمولاً چالش‌ها بیشتر می‌شوند و اگر کوچکترین استرسی را متحمل شوند، تمام کنترل خود را از دست می‌دهند. این بدان دلیل است که کاری که آن‌ها می‌خواستند انجام شود، انجام نشده است. به عنوان مثال، به موقع غذا نخورده باشند یا مجبورشان کنید تلفن همراه خود را کنار بگذارند. هنگامی که کنترل خود را از دست می‌دهند، به زدن افرادی که به آن‌ها وابسته هستند متوسل می‌شوند.

۴. داشتن کنترل محیط

کودکان هم مانند سایر انسان‌ها هستند. آن‌ها می‌خواهند اتفاقات اطراف خود را کنترل کنند. وقتی که بزرگتر می‌شوند، کنترل جنبه‌های خاصی را در دست می‌گیرند، اما در دوران کودکی معمولاً این توانایی را ندارند و در نتیجه به دنبال ضربه زدن هستند تا حس کنترل کردن اطراف را داشته باشند.

۵. نیاز به توجه

کودکان خواهان توجه والدین خود هستند و معمولاً سعی می‌کنند آن را به روشی مثبت به دست آورند، اما با این حال، اگر به آن‌ها توجه کمی شود، سعی می‌کنند والدین یا هر شخصی که مسبب آن است را بزنند.

چه عواملی پرخاشگری کودک را تشدید می‌کند؟

۱. ایجاد احساس ترس و وحشت

طبیعی است که احساس کنید کودک شما برای رسیدن به خواسته‌های خود از مرزهای تعیین شده‌اش عبور می‌کند. او برای رسیدن به خواسته‌های خود بارها و بارها تلاش می‌کند. در این شرایط ممکن است شما عصبانی شوید و او را بزنید! با این رفتار شما، کودک احساس تلافی می‌کند که نتیجه آن می‌تواند برای شما مضر باشد، بنابراین ایجاد رعب و وحشت راهی برای ترساندن و واداشتن او نیست. این می‌تواند شامل کلمات، لحن صدا یا حتی فقط یک نگاه باشد.

۲. مخالفت شدید

بچه‌ها می‌توانند از فرمان شما سرپیچی کنند، اما ممکن است کار به جایی برسد که او هیچ احترامی برای اقتدار شما به عنوان والدین نگذارد. او ممکن است بدون هیچ ترس و نگرانی از عواقب، صریحاً از قوانین منزل سرپیچی کند. این نشانه افزایش تنش کودک می‌باشد. بسیاری از کودکان بدون هرگونه خشونتی نیز سرکشی می‌کنند، با این حال رفتار مخالف افراطی می‌تواند باعث این اتفاق شود.

۳. الگوی محدودیت خشونت

بچه‌ها عصبانی می‌شوند، در را می‌کوبند و اسباب‌بازی‌هایشان را روی زمین می‌ریزند. در این شرایط زمانی را به یادآورید که شما هم عصبانی شده‌اید و احتمالاً چیزی را شکسته‌اید. کودک در این شرایط شاهد رفتار شماست. او ضربه زدن به اشیا، تهدیدهای کلامی یا نقض مرزهای شخصی را می‌بیند و اگر شما الگویی مناسب برای او نباشید، منجر به سوءاستفاده کودک‌تان خواهید شد.

۱۵راهکار عملی برای برخورد با پرخاشگری کودکان

یکی از سخت‌ترین وظایفی که والدین می‌توانند با آن روبرو شوند، پاسخگویی به پرخاشگری یا بدرفتاری فرزندشان است. از کوره در رفتن طبیعی است. از یک طرف محافظت از کودک به طور غریزی وظیفه والدین است و این والدین هستند که باید عصبانیت، ناامیدی و خشم کودک را کنترل کنند. بعضی روزها ممکن است نسبت به روزهای دیگر احساس قدرت بیشتری داشته باشید و این شما هستید که باید تصمیم بگیرید در لحظه چه کنید. در ادامه، نکاتی ذکر شده‌اند که می‌توانند کمک‌کننده باشند:

۱. آرامش خود را حفظ کنید

در اولین قدم بعد از اینکه کودک شما را کتک زد، آرامش خود را حفظ کنید تا بتوانید با کودک به درستی برخورد کنید.

۲. محیط را با جدیت و بدون پرخاش ترک کنید

اولین راهکار مقابله با این رفتار کودک، ترک کردن محیط با جدیت و بدون پرخاش توسط والدین است. بعد از ترک محیط به آرامی بگویید تا زمانی که اینطور رفتار می‌کند، خواسته‌اش را اجابت نکنید.

۳. به کودک خود رفتار مناسب را آموزش دهید

زمانی که کودکان نمی‌توانند خشم خود را کنترل نمایند، شروع به کتک زدن می‌کنند، پس به کودک خود آموزش دهید که زمان‌هایی که ناراحت و یا عصبی است، چگونه خشمش را کنترل کند. مثلاً با روشن و خاموش نمودن شمع، به او تنفس عمیق را آموزش دهید و به او بگویید وقتی عصبانی هستی این کار را انجام بده.

۴. محتوای ابزار سرگرمی فرزندتان را بررسی کنید

کودکان رفتار خشونت‌آمیز را از بازی‌ها و رفتار دیگران تقلید می‌کنند، پس محتوای فیلم، بازی، داستان و ... را مورد توجه قرار دهید. نباید در قصه‌ها و نمایش‌های شما و اطرافیان از خشم و کتک‌کاری استفاده شود.

۵. به کودک طریقه بیان احساسات را یاد دهید

کودکی که پرخاشگری و اقدام به کتک زدن می‌کند، احتمالاً نتوانسته احساسی ناشی از نرسیدن به خواسته‌اش را ابراز کند و هیجانات درونی خود را تخلیه کند. والدین باید به کودک خود یاد دهند که در این مواقع احساسش را بیان کند تا احساس بهتری داشته باشد. به عنوان والد با کتاب خواندن و یا بازی این آموزش را به کودک خود بدهید.

۶. مرزهای‌تان را مشخص و اعلام کنید

اطمینان حاصل کنید که کودک شما مرزهای جسمی و عاطفی شما را درک می‌کند. شاید لازم باشد به وضوح با او صحبت کنید. به او بگویید که اگر از مرزها عبور کند، پیام متفاوتی را دریافت خواهد کرد. با کلمات خود یکسری از مرزها را مشخص و اعلام کنید و مطمئن شوید که عمل و رفتار شما یکی باشد.

۷. به او توضیح دهید که نتیجه رفتار خشن چیست

به کودک با آرامش توضیح دهید که اگر به شما ضربه بزند یا چیزی را به دیگری پرت کند، از لحاظ فیزیکی و جسمی به آن‌ها آسیب وارد می‌شود. در نتیجه این یک نوع خشونت است. درست است که آن‌ها را دوست دارید، اما باید ادب را به آن‌ها آموزش دهید تا آن‌ها هم بتوانند کنترل رفتار خود را داشته باشند. از طرفی خودتان هم باید به حرف‌هایی که می‌زنید عمل کنید. اگر نمی‌توانید به راحتی خودتان عمل کنید، بهتر است که اصلاً به او تذکر ندهید زیرا نتیجه عکس می‌گیرید.

به او نشان دهید با کسانی که به شما توهین می‌کنند کاری ندارید و ارتباط خود را با آن‌ها قطع می‌کنید. مثلاً اگر دوستتان از لحاظ جسمی به شما صدمه زده است، نباید با او ارتباط برقرار کنید. در نتیجه کودک شما متوجه می‌شود که نباید این کارها را انجام دهد و در نهایت احساسات کودک را تایید کنید.

۸. از امر و نهی کردن زیاد بپرهیزید

سخت‌گیری و امر و نهی کردن زیاد، کودک را عصبی و خشمگین می‌کند، پس تکلف‌ها و محدودیت‌های اضافی را حذف کنید و تا جایی که کودک به خود و دیگران آسیبی نمی‌رساند، بگذارید بازی و شادی کند.

۹. حسادت کودک را تحریک نکنید

با رفتار خود موجب خشم کودک نشوید، حسادت کودک را تحریک نکنید و رفتارهایی انجام ندهید که کودکتان بیشتر عصبانی شود، مثلاً بعد از اینکه کودکتان شما را زد، هرگز به کودک دیگری توجه نکرده و حسادت او را از این طریق تحریک نکنید.

۱۰. خواسته او را برآورده نکنید

اگر خواسته کودک را بعد از گریه کردن و کتک زدنش برآورده کنید، کودک مطمئن‌ترین راه را برای رسیدن به خواسته‌اش در مواقع دیگر هم انتخاب می‌کند. پس در این زمان به خواسته کودک توجه نکنید و به محض بروز رفتار مطلوب از خودش، به او توجه کنید.

۱۱. الگوی خوبی باشید

اگر کودک ببیند که شما او یا هر کودک دیگری را می‌زنید، به طور ناخودآگاه خشونت را یاد می‌گیرد و آن را یک روش خوب تلقی می‌کند، بنابراین برای فرزند خود الگوی خوبی باشید.

۱۲. یک گفت‌وگوی صمیمانه با فرزندتان داشته باشید

برای کاهش رفتارهای ناشایست کودک از جمله کتک زدن والدین، یک گفت‌وگوی صمیمانه با فرزندتان دربارهٔ آسیب‌های رفتارش و ابراز نگرانی و ناراحتی شما از این کار ناپسند داشته باشید و از تنبیه و تشویق برای کاهش این رفتار استفاده کنید.

۱۳. روش‌های انصراف توجه را امتحان کنید

ذهن کودک را با روش‌های انصراف توجه مانند بازی، نشان دادن وسایل جذاب از نظر او و... از رفتارهای تهاجمی به امور خوشایند جلب کنید.

۱۴. قرار گرفتن کودک در معرض پرخاشگری را محدود کنید

شما باید فرزندان خود را در کمترین حد ممکن در معرض خشونت و پرخاشگری قرار دهید. حتی او را برای تماشای کارتون‌ها، انیمیشن و فیلم‌هایی که رفتار پرخاشگرانه را به تصویر می‌کشند، محدود کنید.

۱۵. از متخصص کمک بگیرید

اگر با انجام روش‌های بالا باز هم مشکل ادامه داشت، به طور حضوری از روان‌شناس بالینی کودک کمک بگیرید.

جمع‌بندی پایانی

راه برقراری ارتباط سالم شما با فرزندتان کمی زمان می‌برد و هیچ راه میانبری وجود ندارد. پرخاشگری فیزیکی در کودکان خردسال، اگرچه رفتاری طبیعی در دوران نوپایی محسوب می‌شود، اما در صورت عدم مدیریت صحیح، می‌تواند به الگویی پایدار تبدیل شود. با صبوری، آموزش صحیح، الگوسازی مناسب و به‌کارگیری راهکارهای عملی ذکر شده، می‌توانید این چالش تربیتی را به فرصتی برای رشد مهارت‌های هیجانی و ارتباطی فرزندتان تبدیل کنید. از نکات فوق در این راه استفاده کنید و به یاد داشته باشید که هر کودکی با سرعت خاص خود یاد می‌گیرد و حمایت و محبت شما، مهم‌ترین عامل در این مسیر است.